Karmniki Jedną z form żywienia zwierząt jest karmienie ich z karmników, na­zywanych też czasami automatami. Karmniki takie są specjalnie skon­struowanymi zbiornikami, w których przechowywana pasza zsypuje się z góry na dół do korytek pod własnym ciężarem. W karmnikach może być podawana pasza jedynie w formie suchej, to jest w postaci mączki lub granul. Zaletą karmników jest to, że są one napełniane paszą co kil­ka dni, a karma zadawana jest bez pomocy obsługującego. Jest to więc najmniej pracochłonny sposób karmienia zwierząt. Mimo bezsprzecznych zalet do tej metody żywienia należy podcho­dzić z pewną rezerwą. Zwierzęta bowiem mają dostęp do karmnika w dowolnym czasie, a więc mogą jeść nieograniczoną ilość paszy, w wyniku czego zużycie paszy na jeden kilogram przyrostu masy zwierzęcia jest duże. Często też przyrost tłuszczu jest nieproporcjonalnie duży w stosunku przyrostu mięsa. Dlatego z karmników mogą być żywione tyl­ko warchlaki lub zwierzęta w pierwszym okresie tuczu (do masy 60 kg); metoda ta nie jest zalecana w końcowym okresie tuczu. Aby wyeliminować opisane niedogodności, buduje się karmniki z do­zownikami Karmnik taki wyposażony jest w skrzydełkowy dozownik, który jest umieszczony nad korytem. Pasza jest porcjowana dzięki obrotowi wału dozownika. Prędkość obrotowa wału dozownika do­stosowuje się--do wuclkośul~porćjr~ćila jednej grupy zwierząt. Dozowniki mogą być napędzane indywidualnie lub zespołowo. Tego rodzaju kar­mników nie produkuje się w kraju; można je ewentualnie wykonać we własnym zakresie. Karmniki produkowane w kraju i rozprowadzane przez Bazę Zaopa­trzenia w Czaplinku Karmniki te pro­dukowane są w dwóch wersjach, jako jedno- lub dwustronne na 6 i 10 stanowisk. Przyjmuje się, że w karmnikach na jedno stanowisko przy­padają 3 sztuki, gdyż przy stałym dostępie do karmnika nie ma po­trzeby, aby każde zwierzę miało swoje wydzielone miejsce. Zaletą przed­stawionych karmników jest to, że korytka przykryte są pokrywą zamy­kaną za pomocą układudżwigniowego. Można w ten sposób zapobiec ciągłemu pobieraniu paszy z karmnika. Zwierzęta same pokrywy nie pod­niosą, ponieważ zamykana jest ona za pomocą układu dźwigniowego.Pojenie Przy żywieniu zwierząt paszą płynną pojenie zwierząt może być zby­teczne, gdyż dostateczna ilość płynów znajduje się w paszy podstawowej. Mimo że do pojenia zwierząt zaleca się stosowanie poideł mechanicznych, nie należy wykluczać pojenia zwierząt wodą bezpośrednio z koryt napeł­nianych wodą z kranów lub z przewodów elastycznych. Do pojenia trzody chlewnej służą przede wszystkim poidła, przy czym wielkość ich dopasowana jest do wieku zwierząt. Obecnie produ­kowane są seryjnie dwa rodzaje samoczynnych poideł: poidło smoczkowe dla prosiąt H215 oraz poidło smoczkowe dla tuczników i loch H214. Najpopularniejszym obecnie typem poidła dla trzody chlewnej jest poidło smoczkowe Może być ono bezpo­średnio podłączone do sieci wodociągowej. Wadą takich poideł jest to, że przy piciu wody przez zwierzęta mogą następować duże ubytki wo­dy na skutek wylewania się jej z pyska zwierzęcia. Poidła należy monto­wać nad kanałami gnojowymi, aby rozlewana woda dostawała się od ra­zu do kanału i nie zalewała miejsc legowiskowych, które powinny być zawsze suche. Na stanowiskach indywidualnych konieczne jest monto­wanie poideł nad korytem. W pewnych okresach roku temperatura wody wodociągowej może być zbyt niska, co jest niekorzystne przede wszystkim dla prosiąt. W takim przypadku należy zainstalować zbiornik wyrównawczy, w którym woda będzie miała temperaturę wnętrza pomieszczenia. Przy montowaniu poideł należy zwrócić uwagę na ich właściwe usy­tuowanie, to znaczy takie, aby każde zwierzę niezależnie od wieku mo­gło pić wygodnie. Poidła powinny być usytuowane w następujący spo­sób: pod kątem 15 do poziomu i na wysokości 20—30 cm dla prosiąt, 40—50 cm dla warchlaków oraz 50—70 cm dla sztuk dorosłych (ogólnie 5 cm nad grzbietem zwierzęcia). Oprócz poideł smoczkowych stosowane są poidła miskowe różnego kształtu. . Zasada pracy prawie wszystkich-poideł miskowych jest taka sama. Po naciśnięciu przez zwierzę pyskiem przycisku wewnątrz miski woda przepływa do miski. Straty wody przy poidłach miskowych są mniejsze, niż przy poidłach smoczkowych. Jednakże zużycie materiału na wykonanie poideł misko­wych jest większe. Wadą tych poideł jest to, że utrzymanie czystości w miskach wymaga ciągłego nadzoru obsługi. W niektórych wypadkach konieczne jest posługiwanie się specjalnym przyrządem do usuwania nie­czystości znajdujących się pod przyciskiem.Linie technologiczne żywienia płynnego Mechanizacja procesów żywienia tylko wtedy da oczekiwane rezulta­ty, jeżeli z maszyn służących do transportowania, przygotowania i za­dawania paszy będzie się tworzyć linie technologiczne. Linia technolo­giczna jest zestawem maszyn i urządzeń ustawianych w takiej kolejno­ści, aby czynności przewidziane w danym procesie technologicznym od­bywały się we właściwej kolejności i przy jak najmniejszych nakładach robocizny. Szczególnie- trudno zestawić jest taką linię w przypadku przygoto­wania pasz płynnych, których podstawowym składnikiem są ziemniaki. Inny zestaw maszyn i urządzeń znajduje się w linii w gospodarstwie drobnotowarowym, inny — w wielkotowarowym. Różnica polega prze­de wszystkim na różnej wydajności maszyn i urządzeń. Do przygotowania i zadawania paszy płynnej w fermach gospodarstw Wielkotowarowych stosowane muszą być jednak linie technologiczne z ze­stawami maszyn o większych wydajnościach. Jeden z wariantów takiej linii Służy ona do przygotowania paszy z ziemniaków świeżych, codziennie parowanych. Ziemniaki dowożone są przyczepą i zrzucane do zasobnika-transportera. Podawane są stąd do płuczko-transportera i po umyciu transportowane do baterii parników. Po uparowaniu ziemniaki podawane są do mieszarki, gdzie mieszane są z płynami, paszami treściwymi i ewentualnie innymi komponentami. Po wymieszaniu jednorodna już mieszanina jest podawana pompą na środki transportowe, dostarczające paszę do koryt lub tłoczona jest bezpośred­nio rurociągami do koryt. W przedstawionym przykładzie pasza treściwa magazynowana jest na poddaszu i stąd przez zsyp podawana jest do mieszarki. Gdy podda­sza nie ma, a pasza magazynowana jest w paszami, może być wtedy po­da wna do mieszarki pionowym przenośnikiem ślimakowym. Za pomocą _takiej_Jinii_j2iożna również przygotować paszę z ziem­niaków kiszonych. Ziemniaki kiszone ładowane są wtedy bezpośrednio na przenośniki 6, z pominięciem maszyn i urządzeń stojących przed prze­nośnikiem. Mimo że ziemniaki nie są parowane, para z wytwarzacza po­trzebna jest do podgrzewania paszy w mieszarce do temperatury ok. 30°C. Szczególnie w okresie zimy, kiedy zakiszone w silosach ziemniaki są zimne, należy w czasie przygotowywania z nich karmy podgrzać je do tej temperatury. W opisanej linii przygotowuje się pasze płynne o zawartości ok. 20% suchej masy. przedstawiono wszystkie możliwe maszyny, jakie można stosować w linii. W praktyce stosuje się na ogół tylko część z nich. gdyż nie- ma po U zehy" stosowania np. kilku różnych rozwiązań transportu paszy. Maszyny i urządzenia do tej linii produkuje ZNMR Okonek w kil­ku typowymiarach, co umożliwia uzyskanie właściwej wydajności linii do obsługi różnych wielkości stad. Zastosowany w tej linii rurociąg wykonany jest z rury stalowej o średnicy 102 mm. Składa się on z segmentów, co ułatwia jego rozbie­ranie w miarę potrzeby. Rurociąg wyposażony jest ponadto w zasuwy, umożliwiające kierowanie karmy do właściwego koryta. Wielkość dawki żywieniowej przy tej metodzie reguluje się czasem napełniania koryta lub poziomem napełnienia koryta (zaznaczonym liniami w korycie). Oprócz rurociągu do bezpośredniego zadawania karmy do koryta moż­na w wyjątkowych wypadkach przy stawce 600—800 tuczników stoso­wać wózek typu WPK-300. Opisana linia może być zainstalowana na dowolnej fermie, zarówno w starych, jak i nowych budynkach i może obsłużyć stado o liczbie ok. 1200 sztuk dużych i spotykana jest w kraju w dość licznych warian­tach. Nie można stosować tu sztywnych reguł, należy za każdym razem dostosowywać się do warunków miejscowych oraz życzeń producenta trzody chlewnej. Drugim rozwiązaniem umożliwiającym zadawanie pasz płynnych opar­tych na ziemniakach, które będzie coraz częściej spotykane w kraju, to rozwiązanie w którym stosowane są pompy ślimakowe Sto­sowanie tych pomp umożliwia zadawanie pasz bardziej gęstych niż w poprzedniej metodzie. Jest to bezwarunkowo zaletą tej metody, gdyż pasza podawana zwierzętom powinna zawierać, o ile to możliwe, jak najmniej wody, a jak najwięcej wartościowych składników pokarmo­wych. Linię tę opiszemy na przykładzie linii zamontowanej w jednej ze spółdzielni produkcyjnych. Linia ta zamontowana jest w trzyczęścio­ wym budynku, przy czym w środku mieści się paszarnia, a po obu stro­nach paszami pomieszczenia dla zwierząt. W części środkowej paszami umieszczony jest mieszalnik w kształcie prostokątnego zbiornika zagłębionego w podłodze paszami. Mieszalnik po­łączony jest ze stanowiskiem pomp przewodami stalowymi ułożonymi w kanałach pod podłogą. Na stanowisku pomp zamontowane są dwie pom­py DTS-100 wraz z osprzętem elektrycznym. W linii można wyróżnić dwa niezależne obiegi. Pierwszy odpowia­dający przygotowaniu (mieszaniu) paszy — to mieszalnik, przewody, pompa, dysza Rapid. Drugi, odpowiadający zadawaniu paszy — to mie­szalnik, rurociągi w pomieszczeniu dla zwierząt, pompa, mieszalnik. Od pomp prowadzą trzy przewody do mieszalnika. Dwa z nich słu­żą do zasysania paszy z mieszalnika, a trzeci połączony jest z zaworami bezpieczeństwa pomp. Poza tym od pomp prowadzi czwarty przewód, łą­czący pompy z dyszą Rapid, tj. urządzeniem mieszającym umieszczonym na dnie mieszalnika. Od przewodu tego prowadzi odgałęzienie umożli­wiające napełnienie wózków ręcznych paszą. Kierunek przepływu stru­mienia (do mieszalnika lub do wózków ręcznych) jest regulowany prze? trójdrożny kurek. Poza tym od mieszalnika prowadzi jeszcze jeden prze­wód połączony przez kurek walcowy trójdrożny z rurociągami umiesz­czonymi wzdłuż koryt. Rurociągi te zainstalowane są w każdym pomiesz­czeniu dla zwierząt na wysokości 2 m nad podłogą. W rurociąg wmon­towane są kurki walcowe przelotowe, które umożliwiają skierowanie paszy do pionowej rury doprowadzającej paszę do koryta. Rurociąg stalo­wy wracający z pomieszczenia dla zwierząt połączony jest przewodem elastycznym z pompą. W skład wyposażenia mieszalnika wchodzą dodatkowe przewody do­prowadzające gorącą parę z centralnej kotłowni lub z wytwarzacza pary oraz sygnalizator elektryczny, który ma za zadanie wyłączać pompy z chwilą, gdy poziom paszy obniży się poniżpj dozwolonego. Chroni to pompy przed zasysaniem powietrza. Do mieszalnika dostarczana jest woda z sieci wodociągowej; po na­pełnieniu mieszalnika wodą wprowadza się do niego parę. Po otrzyma­niu właściwej temperatury wsypuje się przez sito paszę treściwą. W cza­sie wsypywania paszy uruchamia się obieg mieszający. Rura, na któ­rej osadzona jest dysza Rapid, ma uchwyty umożliwiające obracanie końcówką dyszy w płaszczyźnie poziomej, co zwiększa intensyw­ność mieszania. Po otrzymaniu jednorodnej mieszaniny w mie­szalniku włącza się drugi obieg — do zadawania paszy. W czasie za­dawania paszy odbywa się cały czas jej mieszanie, a więc dwie pompy muszą pracować jedno­cześnie, za pomocą jednej pompy pasza jest mieszana, druga pompa służy do zadawania paszy. Po zakończeniu zadawania pasz odbywa się płukanie rurociągu zimną wodą. Oprócz pasz płynnych, w któ­rych głównym składnikiem są ziemniaki, do żywienia zwierząt mogą być stosowane pasze skła­dające się tylko z mieszaniny pasz treściwych i wody. Technologię taką zastosowano w pierwszej w kraju fermie przemysłowej w Za­kładzie Doświadczalnym Instytutu Zootechniki w Kołbaczu. Ferma produkuje 36 000 sztuk tuczników rocznie. Na fermie tej pasze są przy­rządzane w centralnych paszarniach, skąd przepompowywane są do budynków odpowiedniego sektora fermy. W paszarniach tych znajdują się wysokie silosy na pa­sze treściwe, które napełnia się mechanicznie za pomocą przenośników kubełkowych--lub pneumatycznie za pomocą sprężarek, w które wyposa­żone są samochody do transportu pasz nieworkowanych. Przed karmieniem zwierząt pasza z silosów kierowana jest na wagę, na których odmierzana jest porcja paszy dla danej grupy zwierząt. Ste­rowanie wagi odbywa się w sposób automatyczny. Odważona porcja do­staje się do mieszarek, gdzie mieszana jest z wodą. Mieszarki te wypo­sażone są w pionowe mieszadła ślimakowe dokładnie mieszające pasze treściwe z wodą. Gotowa mieszanina jest tłoczona do rurociągów umieszczonych pod ziemią, a następnie dó przewodów, którymi jest roz­prowadzana bezpośrednio do koryt. Napełnianie koryt odbywa się po otwarciu rurociągu.